« ا فَرَأَيْتَ مَنْ اتَّخَذَ الهَهُ هَواهُ » [ 1 ] « فَرَآهُ في سَواءِ الْجَحيمِ » [ 2 ] و في الحديث : « أبغض الله عبد في الارض الهواى » [ 3 ] چون معلوم است كه بت از بت‌پرستان خواهشى ندارد ، به خلاف هوا كه هر ساعتى هزار خواهش غير مشروع دارد ! پس اهمّ امور بر حذر بودن از اين دو دشمن خانگى است و چون ذنوب مذكور شد ، در فقرهء سابقه و ذنب هميشه از هواى نفس است لذا اين فقرات را تفريعا ذكر فرمود ، فقال : فبئس المطيّه الّتى امتطت نفسي من هواها . فواها لما سوّلت لها ظنونها و مناها . كلمهء واها گفته مىشود در نزد تعجّب از چيزى و در نزد توجّع و دردناك بودن از چيزى و در اين جا مراد اظهار وجع است . لما سولت ماء مصدريّه است و ضمير سوّلت فاعل و راجع به هوا است و به نفس است و همچنين ضمير لها و ظنونها و مناها مفعول است از براى سوّلت و هر دو ضمير راجع به نفس است و مراد از ظنون ، علوم و مراد از منا اعمال نفس است . يعنى : پس واى از زينت دادن نفس از براى خود علوم و اعمال خود را ، پس ارائه كند علوم جزئيّه غير باقيه را به صورت كلّيات باقيه ، پس مشعوف شود به آن كه اين‌ها كمال است و حال آنكه كمال نيست و ارائه كند هواجس نفس را به صورت شرعيّات مثل آنكه مىخورد غذاى چرب و شيرين را و مىپوشد لباس نرم و نازك را و يقول : « مَنْ حَرَّمَ زينَةَ اللَّهِ الَّتى اخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ » [ 4 ] و همچنين ارائه كند اصناف مطالعات و شبهه‌كاريها را به لباس برهان حق و ميزان عادل و ارائه كند اعداء را به صورت احبّه پس دوست گيرد زن و اولاد و اموال را و يقول : « انَّما امْوالُكُمْ وَ اوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ » [ 5 ] و غير اين‌ها از

--> [ 1 ] فرقان - 43 ، جاثيه - 23 : آيا ديدى كسى را كه هواى نفس خويش را معبود خود برگزيده است . [ 2 ] صافات - 55 : ناگهان او را در وسط جهنّم مىبيند . [ 3 ] حسين انصاريان ، عرفان اسلامى ، شرح جامع مصباح الشّريعه ، ج 2 - 161 : عبارت حديث چنين آمده است : « ما عبد في الارض إله ابغض إلى الله تعالى من الهوى » پيامبر صلى اللّه عليه و آله فرمود : معبودى در روى زمين مبغوضتر از هواى نفس نيست . بديهى است كه عبارت متن مشوّش است و تصرّفاتى رخ داده است . [ 4 ] اعراف - 32 : بگو چه كسى زينتهاى الهى را كه براى بندگان خود آفريده و روزيهاى پاكيزه را حرام كرده است ؟ [ 5 ] تغابن - 15 : اموال و فرزندانتان وسيلهء آزمايش شما هستند .